دف: دَف، یکی از سازهای کوبه‌ای در موسیقی ایرانی است که در میان زنان بیشتر رواج دارد. ساختار ساز به شکل حلقه‌ای چوبی شکل است که پوست نازکی بر آن کشیده‌ شده است و با ضربات انگشت نواخته می شود. در ساخت آن چوب، فلز و پوست به کار رفته است. طول جدار بخش بدنه یا کمانه حدود 60 سانتی متر است که در جدار داخلی به فواصل معین حلقه های فلزی به تعداد حدود 40 عدد نصب شده است. وجود این حلقه ها صدای زنگ واری ایجاد می کند که به همراه صدای اصلی حالت دلنشین و جذابی به وجود می آورد. عرض دف حدود 5 تا 7 سانتی متر بوده و بر یکی از سطوح آن پوست کشیده شده است قطر بخش بدنه بین 25 تا 40 سانتی متر است. در گوشه‌ای از جدار چوبی دایره، سوراخی تعبیه شده که نوازنده با قرار دادن انگشت شست خود درون آن ساز را به صورت عمودی کمی مایل به چپ در دست می گیرد و با بقیه‌ی انگشتان هر دو دست بر روی سطح پوستی ساز می‌کوبد. هیچ‌یک از صداهای تولید شده در این ساز، ارتفاع معینی ندارند.دف در آیین های خاص عرفانی و نیز در همراهی با سازهای دیگر و گروه نوازی بسیار کاربرد دارد. تاریخچه ساز: قدیمی ترین نشانه دف به دوره ایلامی نقش برجسته کول فرح باز برمی گردد. دف یکی از آلات موسیقی اشکانیان نیز بوده و بر اساس آثار موجود منحصرا توسط زنان نواخته می شده است. در دوران پیش از اسلام دف در موسیقی کردی و ایرانی حضور داشته که با ورود اسلام و حرام بودن موسیقی، در خانقاه ها و تکایای کردستان نواخته می شده که بیش از 13 قرن است این ساز همدم دراویش کردستان بوده است . دراویش برای هر ذکری ریتم خاصی برای نواختن داشتند که مقام های دف نام گرفت. مقام‌های دف در طرایق کسنزانی و قادری و دیگر طرایق شامل ۷ تا ۱۰ مقام اصلی هستند. تا اینکه در ۱۳۵۳ به اهتمام محمدرضا لطفی و با زحمات بیژن کامکار دوباره نواختن ساز دف قوت گرفت و پس از قرن‌ها در اجراهای عمومی و در موسیقی غیر عرفانی مورد استفاده قرار گرفت. در قدیم دف از روی و برنج ساخته می شد که خمبک یا خمک می گفتند؛ همچنین به بشکن زدن هم خمبک می گویند در برخی دف ها زنگ هایی در بخش چمبر تعبیه می شد که جلاجل گفته می شود وبنابراین کسانی که دف یا دایره می زدند جلالجل زن نیز خطاب می شوند. در دوران کهن ایران، جلاجل وسیله ای بیضی شکل به همراه زنگ هایی بوده که در جنگ ها کاربرد داشته و صدای مهیبی داشته است. دفی که دارای زنگوله باشد دف زنگی می گویند که بیشتر در مجالس سرور و شادی به ویژه در مناطق کردستان و آذربایجان متداول است. در سال های اخیر دف رونق بیشتری پیدا کرده و در تمام مناطق ایران تقریبا رواج دارد. استاد حبیبی با ابداع شیوه مدرن در نوازندگی، این ساز را به شکل کاملا اصولی و تکنیکی در آورده است. کاربرد دف در خاورمیانه بیشتر از جاهای دیگر است. اما با روی کارآمدن تمبک از رونق آن کاسته شد. ویژگی ظاهری: بدنه دف به شکل استوانه ای کوتاه و قاب مانند است که بر یک طرف آن پوست کشیده شده است. جنس بدنه از چوب های تاک، بید، چنار، نارنج و در مواردی گردو است. چون ارتفاع این بدنه خیلی کم است، بنابراین در گروه پوست صداهای دارای قاب نامیده می شود. در ساختن آن دو طرف قاب به صورت (فارسی بُر) روی هم قرار می گیرند. ضخامت بیرونی قاب به دو تا سه میلیمتر بوده در حالی که ضخامت درونی آن حدود یک و نیم سانتی متر است. پوست که معمولا از پوست بز، میش، آهو، گوسفند، بز کوهی یا در انواع امروزی از پلاستیک است، با چسب سریش و تعدادی گل میخ های فلزی که از فلزات آهن، برنج، مس ساخته شده، بر دهانه دف محکم می شود. در لبه های داخلی نیز در فاصله معین از حلقه های زنجیر برنجی، مسی یا آهنی آویزان می شود. تکنیک اجرایی: دف با دست چپ گرفته شده و با دست راست که نقش اصلی در نواختن دارد با کمک پنج انگشت نواخته می شود. البته چهار انگشت دست چپ نیز در نواختن نقش دارند. در روش های نوین دف نوازی، دف به سه قسمت صوتی مرکزی، میانه و کناره تقسیم شده و هر منطقه ویژگی صوتی خاصی دارد. در منطقه مرکزی صدای تُم یا دُم دارد، در منطقه میانی و کناره صدای تَق، بک دارد. تکنیک دست بسته، اشاره و ضرابی ( نوع پِلنگ) از مهم ترین تکنیک های دست راست است. اجرا در منطقه میانه و کناره، اجرای توپُر و سَرَندی، چپ ریز( لرزاندن دف با دست چپ و صدا در آوردن حلقه ها) به صورت حرکت چپ و راست، پایین و بالا، جلو و عقب و نواختن در حالت خوابیده و نحوه برخورد حلقه ها به پوست و بدنه از تکنیک های دست چپ هستند. موارد استفاده دف: در مراسم ذکر و سماع درویشان طریقت قادریه، دف ساز مورد احترامی است. در دهه های گذشته از دف در تکیه ها و خانقاه به سمت اجرا در گروه های موسیقی سوق یافته و در مراسم ها مورد استفاده است. نوازندگان: پیام عزیزی سازندگان: حیدر محمدی لطیف باپیری پژمان حدادی توفیق باباخانی حبیب الله محمدی صدیق محمدی