ساز قارمان: طبق تعریف فرهنگ معین ساز گارمن، گارمان، قارمون یا قارمان، آلت موسیقی پرده دار شبیه جعبه است که به هنگام نواختن آن را در دست می گیرند . پرده های آن را با انگشت فشار دهند. قارمان از سازهای اصیل کشورهای منطقه ققفاز، روسیه و آذربایجان است. قارمان جزء ساز آکاردئون طبقه بندی می شود. و در گروه هوا صداهای مطلق دوزبانه قرار می گیرد. ریشه اصلی این ساز در روسیه و ققفاز است و بعد از تغییراتی که در جمهوری آذربایجان به منظور سازگاری با موسیقی آذربایجان ایجاد شد، وارد موسیقی آذری گردید. کوک قارمان به صورت تامپره است، اما نیم پرده پایین تر از دیاپازون است. در نتیجه قارمان ساز انتقالی محسوب می شود. وسعت صدای قارمون دو اکتاو بوده و مانند هارمونی ساز کروماتیک است. تاریخچه: در سال 1885 میلادی نیکولای بلوبوردف مبتکر اولین طرح گارمان در روسیه بود که امکان نواختن گام کروماتیک را داشت. این ساز بیشتر در روسیه رواج داشت و در ابتدا به نام هارمونیا یا هارمون نام گرفت. به خاطر سختی در تلفظ کلمه «ه» در زبان روسی به صورت قارمونیا یا قارمون تلفظ شد. بزرگ ترین مرکز تولید قارمان شهر کازان و تولا در کشور روسیه است. در نیمه دوم قرن نوزدهم قارمان وارد آذربایجان شده و جزء موسیقی آذربایجان قرار گرفت. مرحوم احد علی ان معروف به کور احد، گام های کروماتیک قارمان را تکمیل کرد و در نهایت اجرای نت های سی بمل و دیِز در ساز قارمون امکان پذیر شد. اجزای ساز قارمون: بدنه اصلی دارای سه بخش است و شامل فانوس برای تامین هوای ساز به همراه دو جعبه در طرفین فانوس که از چرم و کارتون ساخته می شود. زبانه های آزاد و فولادی بر روی قطعه برنجی به نام «پُلانکا» و تخته ای به نام «کامرا» سوار می شوند. این زبانه ها عامل اصلی تولید صدا در قارمان هستند. کوروک یا فانوس در بدنه قارمان جای گرفته اند. به فنرهای فولادی «دیل» نیز می گویند. فنرها یا گریف، با کلاویه ها و صفحه ای به نام دکا در ارتباط هستند. دکا بین پُلانکا و کوروک قرار گرفته و به منظور هدایت هوا استفاده می شود. در کل چهار، پنج یا شش پُلانکا وجود دارد. در اثر باز و بسته شدن فانوس ها و فشار دادن کلاویه ها جریان هوای داخل قارمان سبب به ارتعاش در آوردن فنرهای فولادی شده و صدا و نت خاص آن یعنی دیل و کلاویه اجرا می شود. قارمان دارای کمری برای نگه داشتن قارمون در بغل است. کلاویه ها و شستی های سمت راست مشابه کلاویه پیانو بوده که گریف نام دارد و برای نواختن استفاده می شوند. کلاویه و شستی های سمت چپ به شکل دکمه بوده به منظور ایجاد صدای بم تعبیه شده اند، آکوردهای سمت چپ مکمل کلاویه های سمت راست هستند. کوروک به منظور ایجاد صدا در جعبه قارمان کمر برای کشیدن کوروک در سمت چپ تفاوت قارمان یا آکاردئون: قارمان نسبت به آکاردئون ساز کوچکی بوده و کلاویه های آن ریزتر و حتی گرد است. آکاردئون بزرگتر بوده و کلاویه های آن مثل پیانو است. قارمان نیم پرده از آکاردئون بم تر است کوک قارمان از تار آذری الهام گرفته است. تکنیک اجرایی قارمان: وظیفه اصلی قارمان اجرایی ملودی است. کلاویه های سمت چپ بیشتر نقش واخوان را داشته و فقط امکان اجرای یک صدا را دارند. وسعت ملودی قارمان 2.5 اکتاو است. تعداد کلاویه های سمت راست و چپ هرکدام سی عدد است. نواختن آن با چهار انگشت دست راست است. در قطعات تند و سریع و به منظور زینت بخشیدن وانجام شیرین کاری ها از انگشت شست نیز استفاده می شود. ساز قارمان را باید در دمای بالای 20 درجه نگه داری نمود و از قرار گیری در محل مرطوب و هوای سرد اجتناب کرد. کوروک ها نیز باید به آرامی باز و بسته شوند. نوازندگان: جواد علیوندی یعقوب اسفندی یوسف عبالعظیم زاده کیومرث(ابی) جواهری میروالح موسوی محمدرضا صهبافر نوازندگان در باکو: آفتاندیل اسرافیل اف ذاکیر میرزای اف خانلار جعفراف انور صادق اف گلبهار شکرلی گوهر رضایوا سازندگان: رسول اقبالی ناصر پور جلوگیر داریوش خداد لشکری